Systemisch Consult

                   

Organisatieopstellingen

 Een Organisatieopstelling is een nieuwe vorm van interventie, die bezig is een geheel eigen plek te verwerven binnen het scala van mogelijkheden om binnen organisaties te komen tot betere, gezondere werkverhoudingen. Daarnaast kan het ook een middel zijn om een toekomststrategie uit te testen, of om een goede afstemming te creëren naar klanten.

Opstelllingen dragen bij aan inzichten die spelen op onbewust communicatieniveau en geven vaak een ander beeld van wat we nu ervaren als logische werkelijkheid. De werkwijze kan worden benut om inzichten te krijgen in vragen over communicatie en samenwerking, zowel binnen de organisatie als met klanten. Het kan ook gaan over hoe blokkades zijn ontstaan in het verleden en hoe medewerkers daardoor niet in staat zijn zich vol in te zetten, ook al willen ze dat graag. Het effect is dat er met respect kan worden gekeken naar ieders positie en bijdrage.

Afhankelijk van de vraag in de opstelling kunnen wegen worden vrijgemaakt om de juiste structuren en processen in het leven te roepen waarbinnen ieder zijn bijdrage aan de doelen van de organisatie kan leveren. Ook kunenn vragen over de juiste toekomststrategie, of benadering van klantengroepen aan de orde worden gesteld.

Het resultaat is dat de energie gaat zitten in de juiste samenwerkingvormen. Werkprocessen kunnen beter worden afgestemd en zijn ondersteunend voor de energie in de organisatie als geheel.
Externe afstemming op klanten en concurrenten wordt transparanter.
Het is niet moeilijk de aandacht te richten aan de eigen taak en opdracht binnen de organisatie.

Hoe is het toch mogelijk dat sommige veranderingsprocessen in een organisatie nauwelijks in gang te zetten zijn? En dat sommige complex lijkende zaken zo goed kunnen lopen? Wat is dat eigenlijk dat we “weerstand” tegen verandering noemen? Hoe zit het eigenlijk met doelen die men nastreeft en het draagvlak daarvoor?

Bij organisaties die wat langer bestaan, ontstaat een systemische onderlaag die, zoals bij een ijsberg, onzichtbaar aanwezig is. Indien men er geen rekening mee houdt, kunnen onderliggende spanningen ontstaan. Systemisch duidt op de onbewuste krachten en drijfveren die: mens en organisatie binden, krachten bundelen, maar ook blokkades kunnen bewerkstelligen.

Met behulp van Organisatie Opstellingen ontstaat inzicht in deze systeemdynamieken. Een opstelling is een nieuwe werkwijze: Representanten geven in een ruimtelijke opstelling informatie over hun positie. De begeleider van de opstelling bevraagt ze en gaat zorgvuldig na welke posities het geheel verzwakken en versterken. Door bepaalde ordeningen aan te brengen ontstaat inzicht in de mogelijkheid tot positieve veranderingen; of wat invloed heeft op succes en effectiviteit. Deelnemers aan een opstelling gaan vaak geraakt naar huis en nemen inzichten mee die met andere methodes niet bereikt worden.

Hoe werken Opstellingen eigenlijk?
• Doorgaans werkt men bij een opstelling in de vorm van een cirkel.
• Representanten beelden aspecten van het thema uit. Belangrijk daarbij is dat zij zelf geen belang hebben bij het thema dat centraal staat.
• De begeleider bevraagt en verplaatst de representanten en maakt op die manier de onderliggende dynamiek zichtbaar.
• De herordening en de waarneming van reacties maken duidelijk welke factoren van belang zijn voor de oplossing van bepaalde vraagstukken.
• In een nabespreking helpt de begeleider de opgedane inzichten en ervaringen te vertalen naar de praktijk.

Het indrukwekkende van een Opstelling is, dat representanten die geen deel uit maken van de organisatie, toch in staat zijn om de systeemdynamiek die er speelt te ervaren en weer te geven.

Hoe dat kan? De beste manier om dat te begrijpen is doen en ervaren!
Er wordt gebruik gemaakt van communicatiemogelijkheden die we niet gewend zijn te gebruiken, maar die iedereen bezit. Een deel van de effectiviteit van Opstellingen heeft te maken met draagkracht: deelnemers voelen zich diepgaand betrokken, voelen respect en delen en dragen de inzichten met zich mee.
Voor wie?
Iedereen die met een serieuze vraag te maken heeft kan om een opstelling vragen, of het nu gaat om een manager, een uitvoerend medewerker of een stafmedewerker. Maar het kunnen ook groepsvragen zijn die meerdere mensen aangaan, zoals een managementteam, een afdeling of een medezeggenschapsorgaan etcetera.

Resultaten
Inzicht in de onderliggende dynamieken, blokkades en drijfveren: tussen afdelingen, leiding, medewerkers. Dit in relatie met klanten, de doelstellingen, de inhoud van het werk, diensten en producten. Meer kracht op wat te doen staat, de gezamenlijke oriëntatie, acceptatie van diversiteit in leeftijd, herkomst en cultuurverschillen.

Om wat voor soort vragen kan het gaan?
• vragen over communicatie en samenwerking
• uittesten van toekomststrategieën

• inzichten verbeteren in externe relaties met klanten
• Helderheid in doelstellingen, producten en diensten

• onduidelijkheid in het leiderschap verbeteren
• algemene behoefte aan meer daadkracht
• het missen van gezamenlijkheid, bindingskracht
• onduidelijke weerstanden
• herhalende terugkeer van dezelfde problematiek, ongeacht wisselingen van leiders of medewerkers
• het structureel onvoldoende bereiken van doelen
• een onvoldoende effect van opleidings- en trainingsprogramma's
• strijd tussen verschillende afdelingen en subgroepen binnen de organisatie
• het voortleven van oud zeer en andere historische belemmeringen
• onduidelijkheid over verantwoordelijkheden

Verschillende mogelijkheden
• Workshops Organisatie Opstellingen (open inschrijvingen).
• Maatwerk: Een dagdeel voor bedrijven of afdelingen.
• Thematische Opstellingen: voor bedrijven of afdelingen die met een overeenkomstige vraagstelling willen werken.
• Combinaties met andere werkvormen zijn mogelijk, in het bijzonder met Open Space en Kernkwaliteiten.

Achtergronden.
De werkwijze komt oorspronkelijk uit Duitsland. De grondleggers zijn B. Hellinger en G. Weber. In Nederland is de werkwijze nog vrij nieuw.

Literatuur: (zie boekenlijst)
B. Hellinger, G. Weber: Het succes van Organisatieopstellingen;

Grachowiak: Systemdynamische Organisationsberatung.
J.J. Stam: Het verbindende veld.

Andere achtergronden: De Greene: Systeemtheorie en organisatie; Senge: De lerende Organisatie; Schein: Organisatiecultuur.